Recencie door: Jos van Peperstraten
Deze recensie gaat over het boek "voorbij je eigen wijze: effectief communiceren met metaprogramma's in professionele relaties". Centraal binnen dit boek staat een onderdeel van NLP; metaprogramma's.
De auteurs zijn geïnspireerd geraakt om wat te doen met metaprogramma's naar aanleiding van het LAB-profiel van Rodger Bailey, een methode om metaprofielen vast te stellen. Deze was slechts nauwelijks geschikt voor het Nederlands en was volgens de auteurs onvolledig met betrekking tot de verschillende metaprogramma's. De auteurs brengen naar voren dat ze ontevreden waren over de aandacht die het onderdeel metaprogramma's heeft gekregen tot nu toe binnen de studie van NLP. Een doel voor het schrijven van het boek is dan ook om op deze manier metaprogramma's meer bekendheid te geven; die het verdient volgens de auteurs.
Op de werkplek of in persoonlijke relaties zijn veel conflicten. Soms is het lastig om elkaar te begrijpen. En soms snappen we niet waarom mensen het nou niet zo doen zoals wij dat in gedachten hebben, want zo is het toch? De auteurs proberen in dit boek duidelijk te maken hoe de communicatie binnen professionele relaties verbeterd kan worden door middel van metaprogramma's.
Als je geïnteresseerd bent om meer inzicht te verwerven in hoe het nu eigenlijk komt dat het soms klikt met andere mensen en soms niet? Hoe beter samengewerkt kan worden in teams? Wat je kunt doen om effectiever te coachen? Wat er nodig is voor een cultuurverandering binnen een organisatie? En hoe jij zelf en voor anderen inzicht kunt krijgen in je eigen metaprogramma's zodat je eigen gedrag en gedrag van anderen inzichtelijk wordt? Als dit aantrekkelijk klinkt voor je dan is het zinvol om door te lezen.
Het boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel geeft inzicht in metaprogramma's. Het tweede deel beschrijft praktische toepassingen in relatie tot metaprogramma's. De samenvatting is relatief uitgebreid. Hier is voor gekozen omdat het boek in verschillende stukken opgehakt kan worden en de lezer door middel van de koppen snel de hoofdpunten van een gewenst hoofdstuk kan inzien.
Het kader: metaprogramma's
Kenmerkende patronen in iemands denken, voelen en handelen in een bepaalde context. Behalve als criteria dienen metaprogramma's ook al onze meest fundamentele ‘filters' om naar de wereld te kijken. Ze beïnvloeden daarmee hoe ervaringen worden gerepresenteerd, gesorteerd en benadrukt. Ze geven ook aan waar we onze aandacht plaatsen.
De auteurs zetten de subjectieve ervaring centraal. Dat wil zeggen, op welke wijze ervaren wij? Op het gebied van denken, voelen, gedrag, overtuigingen, normen en waarden en criteria.
In dit boek wordt de plaats van metaprogramma's samen met criteria centraal gesteld. Gedurende het boek worden de metaprogramma's in relatie met criteria en de overige onderdelen van de subjectieve ervaring besproken.
Er is een set van vaste metaprogramma's die gehanteerd wordt. Dit voorbeeld geeft beter inzicht in wat metaprogramma's eigenlijk zijn:
Twee collega's hebben zojuist een grote order binnengehaald. Monique enthousiast en gedreven: ‘Frans, dit is onze kans: niet alleen een verdubbeling van onze omzet, maar ook een nieuwe markt'.
Frans staart bezorgd voor zich uit: ‘Weet je Monique, ik ben er beducht voor dat we niet voldoende gekwalificeerde mensen voor dit project kunnen vinden; bovendien zie ik een enorm tijdsprobleem opduiken...'.
In dit voorbeeld zien we dat er een groot verschil is in benadering naar exact dezelfde situatie. Monique is vooral gericht op wat het oplevert (het metaprogramma naartoe) terwijl Frans vooral oog heeft voor dreigende problemen (het metaprogramma weg van). Metaprogramma's geven hier dus inzicht in de subjectieve ervaring van mensen, en omdat metaprogramma's vrij stabiel zijn gegeven een bepaalde context binnen een bepaalde tijd (kan veranderen over tijd) kunnen we dus gedrag voorspellen. Het zijn dus patronen. De auteurs geven de volgende toepassingsmogelijkheden:
- Van patroonherkenning naar voorspelbaarheid
- Van inzicht naar begrip
- Van kennis naar sturingsmogelijkheid
Zelfonderzoek
Omdat wij onze eigen filters hebben en omdat NLP uitgaat van de basisveronderstelling "de reactie die we krijgen ligt in de aard van onze eigen communicatie", is het volgens de auteurs zinvol eerst goed te weten wat onze eigen metaprogramma's zijn. Deze hebben vervolgens ook weer invloed op hoe wij andere communicatie filteren (met onze eigen metaprogramma's). Dit hoofdstuk geeft inzicht in je eigen gedrag vanuit een meta-perspectief. De zelfreflectie van de uitkomsten en onderlinge verbanden zijn erg nuttig en leerzaam.
Metaprogramma's nader bekeken
Dit hoofdstuk licht de metaprogramma's nader toe. Dit doen ze door een duidelijke structuur waarin ze de kenmerken van de verschillende metaprogramma's belichten, een kort voorbeeld geven en de metaprogramma's beschrijven (waaronder kwaliteit, valkuil). Dit hoofdstuk zorgt er dus voor dat men inzicht krijgt in welke verschillende metaprogramma's er zijn en wat de voor- en nadelen kunnen zijn van de metaprogramma's. Deze gekozen structuur zorgt voor een duidelijke en overzichtelijke uitleg van de metaprogramma's.
Belangrijk is dat de metaprogramma's een andere uitwerking hebben gegeven de context. Er is dus geen goed of fout. Wél bestaan nuttige en minder nuttige metaprogramma's gegeven wat nodig is binnen de context (bijvoorbeeld werksituatie). Duidelijk moet ook zijn dat metaprogramma's niet iets vasts zijn. Omdat we over het algemeen verschillende metaprogramma's activeren binnen verschillende contexten kunnen we dus leren de juiste programma's te gebruiken waar nodig. Dit opent dus allerlei mogelijkheden voor sturing, coaching, veranderprocessen, loopbaanregeling en ga zo maar door.
Metaprogramma's in de praktijk
Dit hoofdstuk is ontzettend nuttig om een eerste ‘feeling' en begrip te krijgen van metaprogramma's. Het beschrijft namelijk hoe je in de praktijk metaprogramma's kunt herkennen. Hierbij gebruiken ze tal van voorbeelden uit verschillende situaties waardoor het enerzijds heel herkenbaar is en anderzijds daardoor goed is te integreren in ons eigen wereldbeeld.
Metaprofielen kunnen op twee manieren afgenomen worden, door een speciaal ontwikkeld interview en door een metaprofielanalyse die mensen kunnen afnemen. Duidelijk in stappen geven de auteurs weer hoe je vervolgens een zodanig metaprofiel kunt interpreteren. Wat voor conclusies mag je trekken?
Metaprogramma's in actie
Hoe kun je het inzicht in metaprogramma's benutten voor de effectiviteit van de interactie? In plaats van de inhoud staat hier de vorm centraal van het taalgebruik.
Binnen dit hoofdstuk wordt de link gelegd met enkele andere in NLP gebruikte technieken. Voorbeelden hiervan zijn hoe metaprogramma's relateren tot matchen en mismatchen, het afstemmen op de ander (pacen). Hoe je anderen beter kunt begrijpen, de inzet van waarnemingsposities, achterhalen van criteria, backtracking. Als laatste wordt beschreven het afstemmen en leiden (pacing & leading) principe.
Dit hoofdstuk legt wat mij betreft een heel nuttige relatie met andere technieken. Op deze wijze zie je hoe metaprogramma's verworven zitten in verschillende technieken en meteen wordt de praktische toepassing ervan weergegeven. De waarnemingsposities relateren bijvoorbeeld met de metaprogramma's "zelf, ander, wij". En backtracking (precies herhalen in kernwoorden wat de ander zegt) zorgt er bijvoorbeeld voor dat je in dezelfde taal (criteria en metaprogramma's) praat als de ander en daardoor het goede contact (rapport) behoudt. Erg nuttige tools die meteen gebruikt kunnen worden in de communicatie.
In dit deel worden de toepassingen besproken. Een erg grote bijdrage aan het boek. Te vaak wordt er een concept of theorie beschreven zonder dat de praktische toepassingen goed toegelicht worden. In metaprogramma termen zou er idealiter een combinatie van "concept, structuur en gebruik" moeten zijn binnen bijvoorbeeld een boek.
Coaching
Hier wordt coaching en binnen coaching het persoonlijke ontwikkelingsproces beschreven in reflectie tot metaprogramma's. Hoe kun je metaprogramma's gebruiken om te coachen? De coach kan op basis van inzicht in metaprogramma's doelgerichter sturen.
Zo beschrijven de auteurs dat voor verandering het nuttig is bepaalde metaprogramma's te bezitten; naartoe, controle binnen zelf en interne referentie. Op het moment dat je bijvoorbeeld de controle buiten jezelf legt, "het ligt aan X en Y en daar kan ik niks aan doen", betekent dit dat er geen goede basis is om naartoe te groeien. Op het moment dat je beseft dat je zélf in staat bent een aantal stappen te nemen om te groeien naar het gewenste doel betekent dit dat verandering kan gaan plaatsvinden.
De auteurs geven heel duidelijk en heel waardetoevoegend het NLP veranderproces weer en maken gebruik van een andere tools binnen NLP (bijv. de logische niveaus van Bateson). De auteurs geven dus niet alleen weer hoe je metaprogramma's kunt gebruiken bij verandering maar bieden tevens een raamwerk waarbinnen het coachingsproces met metaprogramma's plaats kan vinden. Wat heel waardevol is betreft dat de auteurs duidelijk aangeven hoe ze welke vragen stellen om iemand zijn of haar focus te verleggen van de niet functionele metaprogramma's die gebruikt worden naar de wél functionele metaprogramma's die vervolgens geactiveerd worden. Hierdoor kan de client de juiste hulpbronnen in zichzelf vinden om verandering te bewerktstelligen.
Onderhandelen en conflicthantering
Metaprogramma's zijn een belangrijke tool om inzicht te verkrijgen in wat het conflict tot een conflict maakt. De attitude ten opzichte van het conflict en de aanpak van het conflict vraagt om het activeren van bepaalde metaprogramma's. Als structuur wordt het principieel onderhandelen als leidraad genomen. Daarbinnen wordt weergegeven hoe en welke metaprogramma's je kunt gebruiken om beter te kunnen onderhandelen en conflicten kunt voorkomen of beter kunt omgaan met conflicten. Hierin geven ze een hele set van activeringsvragen weer die méteen gebruikt kunnen worden. Afgesloten wordt, net zoals bij vele hoofdstukken, met een casus om praktisch weer te geven hoe het zich verhoudt in de praktijk.
Coachend leiderschap
Aan de hand van een metaprofiel wordt geillustreerd welke criteria en metaprogramma's het coachend leiderschap ondersteunen. Hierin beschrijven ze verschillende vormen van leiderschap en wordt beargumenteerd met ondersteuning van metaprogramma's waarom bepaalde typen van leiderschap niet nuttig zijn om te gebruiken of niet houdbaar zijn. Door dit hoofdstuk krijgt men inzicht in wat nodig is om een goede leider te zijn. Hierin pretenderen ze de rol van coachend leiderschap.
Metaprogramma's en organisatiestructuur
Verandering staat in dit hoofdstuk ook wederom centraal, nu binnen de context van een organisatie; cultuurverandering. Een dergelijke verandering zal gepaard moeten gaan met het (anders) inzetten van (andere) metaprogramma's. Hierbinnen wordt door middel van de logische niveaus de verschillende lagen waar verandering plaats kan vinden weergegeven. Verder wordt hier meer ingegaan op de combinatie van metaprofielen van mensen die zorgen voor een cultuur. Ook wordt belicht op welke wijze metaprogramma's ingezet kunnen worden voor cultuurverandering. Wederom zeer praktische voorbeelden die dit illustreren.
Teambuilding
De combinatie van metaprogramma's en profielen staan hier centraal. Teameffectiviteit laat zich met metaprogramma's helder in kaart brengen. Zo kun je jezelf voorstellen dat er voor verschillende contexten verschillende samenstellingen van teams en dus metaprogramma's nuttig zijn voor de effectiviteit. Tevens wordt weergegeven hoe metaprogramma's hier als ontwikkelinstrument gebruikt kan worden om het team te versterken.
Metaprogramma's in het licht van human resource management
Metaprogramma's zijn een prima tool waar het gaat om de kwalitatieve persooneelsbehoefte, de assessment van kandidaten, functioneringsgesprekken en loopbaanbegeleiding. Aangegeven wordt bijvoorbeeld hoe je een advertentie optimaal kunt maken door middel van bewustwoording en gebruik van de juiste metaprogramma's, zodat kandidaten die zich hierin kunnen vinden beter matchen met het gewenste profiel.
Training
Hoe kun je metaprogramma's gebruiken voor diverse aspecten van training, zoals de voorbereiding, de presentatie en het verkrijgen van draagvlak. Zo zullen tijdens een training mensen verschillende behoefte hebben afhankelijk van hun geactiveerde metaprogramma's. Bewustwording en aanpassing hierin (waaronder de juiste activeringsvragen en pacing en leading met de juiste metaprogramma's) zorgt dan voor een effectievere training.
Mijn eerste indruk van het boek was gematigd. Ik kreeg vooral het idee dat het allemaal wat ‘saai' zou zijn. Echter heeft het boek een zeer duidelijk en consistente structuur. Het boek wordt in twee delen gesplitst waarbinnen verschillende hoofdstukken stuk voor stuk een onderdeel behandelen. Door middel van het gebruik van striptekeningen wordt de humor waar nodig aanwezig gesteld. Ik heb het idee dat de auteurs tijdens het schrijven van het boek goed rekening gehouden hebben met de verschillen bij mensen in metaprogramma's. Een voorbeeld is ‘concept, structuur, gebruik'. Het boek beschrijft alle drie. Wat ik fijn vond is dat het vooral een erg uitgebreid boek is enerzijds wat gaat over metaprogramma's in professionele relaties. De opbouw zit erg sterk in elkaar. Het kader wordt gezet, vervolgens worden metaprogramma's geintroduceerd, is er een zelftest en is er een hoofdstuk welke je een ‘feeling' geeft van hoe je metaprogramma's meteen kunt gebruiken. Deel één van het boek zorgt dus voor een degelijke fundering waardoor deel twee een stuk behapbaarder wordt.
Deel twee gaat namelijk over de verschillende toepassingsmogelijkheden. Meer dan verwacht is dit onderdeel van het boek zéér waardevol. Omdat verschillende gebieden beschreven worden in het boek is er voor elk wat wils. Meteen wordt duidelijk waar en hoe metaprogramma's toepasbaar kunnen zijn; coaching, training, human resources zijn enkele onderdelen die besproken worden. Minpunt is dat omdat er zoveel verschillende onderdelen besproken worden er in mijn ogen niet teveel diepgang inzit. Wél geeft het absoluut een eerste indruk met betrekking tot het onderwerp wat ervoor zorgt dat een kader meegegeven wordt waarmee de lezer zelf verder mee kan gaan. Een sterk punt van het boek is dat ze metaprogramma's vooral ook toepasbaar maken voor de lezer. Tevens worden verschillende NLP onderdelen (vanuit de achtergrond van de auteurs) betrokken bij metaprogramma's. Ze zijn samen zeker extra nuttig en gaan goed samen. Ik kan me wél voorstellen dat mensen die geen NLP kennis hebben hier af en toe iets in het duister tasten omdat ze de technieken niet kennen. Wél wordt het redelijk uitgelegd.
Ik kan de conclusie trekken dat dit boek voor elk persoon die geinteresseerd is in meer inzicht omtrent metaprogramma's - of vanuit een andere hoek, bijvoorbeeld meer willen weten over communicatie, training, coaching enzevoorts - het absoluut aan te raden is te lezen. Het geeft een duidelijke uitgerekte introductie tot metaprogramma's en verschillende toepassingen hierin.