Dat goed onderwijs van essentieel belang is, daar is vrijwel iedereen het over eens. De kwaliteit van ons onderwijs is - op zijn minst mede - bepalend voor zowel onze economische toekomst (denk aan de verplaatsing van steeds meer werk naar lage lonen landen) als onze sociale toekomst (denk aan de criminaliteit die zo verleidelijk lonkt naar jongeren zonder diploma's) als ons individuele levensgeluk (denk aan werk als een aspect van zingeving).
Goed onderwijs
Wat is goed onderwijs? Daar geven onderwijskundige theorieën gedetailleerde en snel veranderende antwoorden op. Zo gedetailleerd zelfs en zo snel veranderend ook, dat onderwijskrachten ze soms eerder als hindernissen ervaren dan als hulpbronnen.
Toch weet vrijwel iedereen waar we het over hebben, want de meeste mensen hebben wel een leraar of een lerares gehad waar ze geboeid naar luisterden en die hen enthousiastheeft gemaakt voor een bepaald kennisgebied. Zelf denk ik dan aan mijn leraar geschiedenis op de middelbare school. Ik zie hem nog voor me: een keurige man in een saai pak. Maar hij kon fascinerend vertellen over zijn vak en hij straalde zo'n enthousiasme uit, dat ik nu, veertig jaar later, nog altijd graag boeken over geschiedenis lees! Laat ik ‘goed onderwijs' dus eens eenvoudig definiëren: onderwijs is goed, wanneer leraren kennis en vaardigheden aanbieden op een manier die leerlingen motiveert om zich die eigen te maken. Sleutelwoorden: willen, weten en kunnen. En er is maar één instrument dat die leraar daarvoor in handen heeft: zijn of haar eigen communicatie. Goed onderwijs is communicatie die de juiste innerlijke beleving oproept. En wat was NLP ook al weer? Juist, een model voor communicatie en verandering dat zich richt op de structuur van de subjectieve ervaring.
Dus wat kan NLP allemaal bijdragen aan de onderwijspraktijk? Als het gaat om communicatie en motivatie zijn er bijvoorbeeld meteen al drie technische elementendie NLP kan bijdragen:
a. rapport (goed contact door afstemming)
b. metaprogramma's (individuele denk- en leerstijlen)
c. criteria (belangen en waarden)
Wanneer NLP aan leraren kan leren om met hun eigen communicatie aan te sluiten bij de non-verbale uitingen, de denkstijl en de criteria van leerlingen, dan is er al veel gewonnen. De leerling begrijpt het beter, herkent het beter en wordt beter door het verhaal gemotiveerd. Mensen houden van mensen die net zo denken als zijzelf, of in ieder geval net zo communiceren.
Meer goede momenten met NLP
Maar er is meer. Want onder die technisch goede, motiverende communicatie ligt een dieper gegeven, namelijk liefde. Liefde voor de leerling, liefde voor het vak en liefde voor het thema dat wordt onderwezen. Ik geloof dat leraren vanuit die drie liefdes beginnen, maar dat ze die soms uit het oog verliezen. Ook daar kan NLP nuttig zijn.
NLP kan leraren helpen om die drie liefdes terug te vinden. Bijvoorbeeld door hun eigen zingeving en overtuigingen weer te verbinden met de praktijk van alledag (voor de kenners: de NLP-techniek van ‘alignment'). Wat NLP doet, is het goede vermenigvuldigen. NLP kan leraren helpen om van hun goede momenten meer te maken. NLP biedt de technologie om na te gaan welke innerlijke structuur (beelden, stemmen, emoties, overtuigingen, fantasieën, verhalen, subpersoonlijkheden, waarden, etc.) ten grondslag ligt aan hun vermogen om inspirerend te zijn. NLP kan dat aan een individuele leraar duidelijk maken, en hem of haar helpen om vaker zo te denken, te voelen en te doen (voor de kenners: de NLP-techniek van ‘overbrengen van hulpbronnen').
Leren en communiceren
En er is nóg meer. Communicatie is interactie. We hebben goede leraren nodig, maar ook goede leerlingen. Een goede leerling is iemand die ook van een slechte leraar veel kan leren. De directeur van Atari zei het in de jaren tachtig zo: "Ik wil producten hebben die zo goed zijn, dat zelfs de slechtste verkoper ze kan verkopen. En ik wil verkopers hebben die zo goed zijn dat ze zelfs het slechtste product kunnen verkopen". Vertaald naar onderwijs:
"we hebben leraren nodig die zelfs de moeilijkste leerlingen iets kunnen leren. En we willende leerlingen zo begeleiden, dat ze zelfs van de slechtste leraar iets kunnen leren."
NLP heeft met de technologie van het ‘modelleren' een uitgekristalliseerd middel beschikbaar om te laten zien hoe een gegeven leerling leert. Welke innerlijke strategieën gebruikt hij of zij om zichzelf te motiveren en om kennis op te nemen? Welke opeenvolgingen van innerlijke processen en gedragingen zijn synoniem met ‘leren'? NLP kan dat per leerling uitzoeken en de leraar vertellen hoe hij of zij daar bij aan kan sluiten. NLP kan de leerling leren om het vaker zo te doen en om duidelijk te vragen wat hij of zij nodig heeft om te kunnen leren.
Begrijp mij goed, NLP is geen wondermiddel dat alle onderwijskundige problemen van deze tijd op magische wijze weg kan toveren. NLP is wel een verzameling goed gestructureerde en in de praktijk getoetste oplossingen waarmee het onderwijs in vele opzichten verbeterd kan worden, waarvan u in de navolgende artikelen vele praktijkvoorbeelden zult lezen.
Auteur: Jaap Hollander is psycholoog, NLP-pionier en directeur van het IEP in Nijmegen.