Inleiding
Het lezen van de titel verklapt de inhoud eigenlijk al. De essenties van NLP gaat over de essenties van NLP. Lucas Derks en Jaap Hollander geven naar eigen inzicht weer wat de essenties zijn van het NLP gebied. In 622 pagina’s verdeelt over 27 hoofdstukken (appendix I + II niet meegerekend) worden een groot aantal onderwerpen besproken. Over de wortels van NLP, de verschillende NLP technieken, maar ook het bespreken van kritiek op NLP komt aan bod. De feiten, tips en technieken worden afgewisseld met anekdotes, experimenten en een aantal droge, humoristische opmerkingen van Lucas Derks.
Samenvatting
Zoals eerder vermeldt bestaat het boek uit 27 hoofdstukken. Hieronder een korte weergave van wat er per hoofdstuk besproken wordt. Hoofdstuk 1 gaat vooral in op de geschiedenis van NLP. Zo wordt geïllustreerd hoe de samenwerking van Bandler en Grindler tot stand is gekomen. Ook is er aandacht voor de personen die door Bandler en Grindler gemodelleerd zijn, zoals Virginia Satir en Milton Erickson. Ook wordt er ingegaan op de ontwikkeling van NLP na de jaren zeventig waar Bandler en Grindler uit elkaar gingen als NLP duo. Ook wordt er ingegaan op de achtergrond van NLP, hierbij moet gedacht worden aan de basisvooronderstellingen als de kaart is niet het gebied en ieder gedrag heeft zijn positieve bedoeling.
Hoofdstuk 2 gaat over de definities van NLP. Want waar veel NLP-ers mee te maken krijgen is toch de vraag: “wat doe je nu precies?”. Zelf weet je het wel, maar hoe leg je dit aan anderen uit. Aan de hand van drie definities: NLP is de studie van de structuur van de subjectieve ervaring, NLP is modelleren en NLP is een communicatietechnologie proberen Derks en Hollander een antwoord te geven op deze vraag. Naast uit te leggen wat het dan wel is, wordt er ook aandacht besteedt aan wat NLP dus niet is. (Opvallend dat daar pagina’s aan besteedt worden terwijl het zenuwstelsel geen ontkenningen vast kan houden).
In hoofdstuk 3 wordt er een begin gemaakt met het verklaren van een belangrijk NLP begrip, namelijk het wereldmodel. Er is aandacht voor Korzybski, die met experimenten aantoonde dat wij onze werkelijkheid uit proberen te drukken met behulp van taal. Korzybski stelt dat de indrukken van de wereld veranderingen teweeg brengen in ons lichaam die door het zenuwstelsel georganiseerd worden tot zintuiglijke indrukken
Hierbij wordt er onder andere aandacht besteedt aan Korzybski en het metamodel. Bij het metamodel worden voorbeelden van metataal en voorbeelden besproken, zoals alles of niets uitspraken of generaliseringen.
Hoofdstuk 4 en 5 zijn korte hoofdstukken. Hoofdstuk 4 beschrijft overzichtsmodellen van NLP. Dit zijn als het ware ondersteunende protocollen die gebruikt kunnen worden bij het toepassen van NLP in de praktijk. In het hoofdstuk zelf wordt alleen de Russische doos theorie besproken. Hoofdstuk 5 bespreekt het TOTE-model. Vooral gericht op de toepassingen van het TOTE-model en de werking ervan.
In hoofdstuk 6 gaat het over rapport, een sleutelproces in de NLP. Aan de hand van voorbeelden van de psychiater Milton Erickson wordt het proces van rapport maken uitgelegd en ook de bijbehorende technieken zoals volgen en leiden. Er wordt ingegaan op de verschillende manieren van rapport maken zowel op non-verbaal als op verbaal gebied.
Hoofdstuk 7 gaat over doelen. In welke kaders doelen geformuleerd kunnen worden, denk hierbij aan therapie, coaching en zelfontwikkeling. Ook de functie van doelen en op welke manier doelen geformuleerd moeten worden komen in dit hoofdstuk aan bod.
Hulpbronnen is de titel van hoofdstuk 8. Hoe je anderen, maar ook jezelf kunt helpen deze hulpbronnen te activeren. Hierbij moet gedacht worden aantechnieken als contrasterende vragen stellen, vragen naar wat wel, teruggaan naar jongere zelf of het alsof kader gebruiken. Verder wordt er aandacht besteed aan de voorwaarden waar een hulpbron aan moet voldoen om bruikbaar te zijn.
Het volgende hoofdstuk gaat verder op de hulpbronnen. Iedereen heeft weliswaar hulpbronnen in zich, alleen ze worden niet altijd aangesproken. Het overbrengen van een hulpbron heeft als doel om deze tekorten weer aan te vullen. In het hoofdstuk worden een aantal manieren besproken hoe dit gedaan kan worden. Zo is er het twaalf stappenplan dat zich erop richt de ontbrekende hulpbronnen te integreren, maar ook technieken als de tijdmachine, de tante techniek of de antonov-metafoor worden besproken.
Hoofdstuk 10 bespreekt ankers. Over de herkomst van ankers in de conditioneringexperimenten van Pavlov tot aan de uitleg hoe zelf een anker aangemaakt kan worden. Naast de basisoefening van het aanmaken van 1 anker, wordt er ook uitleg gegeven over het integreren van ankers (collapsing anchors), een anker keten en het gebruik van ankeren in andere NLP technieken zoals Change Personal History (daarover later meer). Verder wordt er aandacht besteed aan het hoefijzerpatroon, wat bekender is als de techniek voor het veranderen van overtuigingen.
De titel van hoofdstuk 11 is visueel-kinesthetische dissociatie, een hele mond vol. Dit gaat over het loskoppelen van gevoel bij beelden en dan vooral innerlijke beelden. Het hoofdstuk begin met een experiment die de lezer zowel associatie en dissociatie laat ervaren.
Het aanleren van deze ontkoppeling kan handig zijn bij trauma’s en fobieën. In het hoofdstuk worden een aantal voorbeelden gegeven over hoe je deze dissociatie met behulp van een anker kan gebruiken bij angst of langdurige rouw.
Hoofdstuk 12 richt zich op de ecologie. Een belangrijk aspect dat altijd aanwezig moet zijn. Het is de bedoeling dat de gedane veranderingen geen nieuwe conflicten oproepen. Met behulp van voorbeelden wordt er in dit boek uitgelegd hoe met de ecologie omgegaan dient te worden.
De structuur van de subjectieve ervaring is het onderwerp dat vervolgens aan bod komt. De verschillende elementen, zoals context en interne toestand, die te onderscheiden zijn en hoe je deze ervaringsstructuren kan gebruiken in de zoektocht naar hulpbronnen.
Hoofdstuk 14 gaat over strategieën. Hierbij wordt vooral aandacht besteedt aan het weergavesystemen (VAKOG) en de oogpatronen. Maar ook andere strategieën die als doel hebben rapport te creëren zoals ademhaling, houding en woordkeuze. Waarbij voor de drie belangrijkste representatiesystemen (visueel, auditief, kinesthetisch) wordt besproken welke kenmerken er zijn. Ook wordt er ingegaan voor welke doeleinden de representatiesystemen, naast rapport creëren, gebruikt kunnen worden. Als laatste is er aandacht voor het proces van het eliciteren van strategieën (bijvoorbeeld een motivatiestrategie van iemand).
Submodaliteiten is het onderwerp van hoofdstuk 15. Met behulp van voorbeelden wordt uitgelegd wat er onder submodaliteiten verstaan wordt. Verder wordt er aandacht besteedt aan het gebruiken van submodaliteiten en worden er technieken beschreven die werken met submodaliteiten zoals bepaalde submodaliteiten vergroten of veranderen (zwart-wit naar kleur).
Hoofdstuk 16 gaat over het werken met gedeelten. Ieder mens heeft verschillende gedeelten in zich. Dit is bijvoorbeeld te merken als je iets wilt doen maar er ook iets in je is dat je tegenhoudt. In dit hoofdstuk worden er onder andere tips gegeven om te leren communiceren met de verschillende gedeelten, bijvoorbeeld door het te begroeten en het gedeelte waardering te geven. Verder worden de processen van het zesstaps herkaderen, het binnen-buiten model en het onderhandelen tussen gedeelten besproken.
Het oplossen van in het verleden ontstane onvolkomenheden, daar draait hoofdstuk 17 om. Het hoofdstuk begint met een voorbeeld van de Change Personal History techniek. Daarna wordt er tijd besteedt aan de geschiedenis van deze techniek en hoe de techniek uitgevoerd moet worden. Ook wordt er aandacht besteedt aan de psychologische implicaties die deze techniek heeft, bijvoorbeeld de relatie tussen verleden en toekomst.
Hoofdstuk 18 gaat over hiërarchieën en classificaties. In dit hoofdstuk is aandacht voor chunken. Een chunk is een klein deeltje informatie. Zo kan je downchunken en upchunken. Downchunken betekent informatie specifieker maken en upchunken is het algemeen maken van informatie. Wat betreft de hiërarchische systemen is er ruimte voor de logische niveaus van Dilts en de hiërarchie van criteria/waarden.
Hoofdstuk 19 besteed aandacht aan een concept dat door Lucas Derks in Nederland verder is uitgewerkt namelijk het sociale panorama. Eigenlijk is dit een sociaal model van de wereld dat iemand heeft. In het sociale contact is er vaak sprake van een classificatiesysteem bij mensen. Bepaalde mensen mag je wel anderen wat minder of bepaalde goede doelen roepen meer sympathie op dan andere goede doelen. Het sociaal panorama kan effectief zijn bij het leren omgaan met sociale emoties als jaloezie, schuld en schaamte. Oefeningen als "breaking the spell" worden toegepast bij mensen die moeite hebben om ruimte te creëren binnen de sociale banden die er met mensen zijn.
Modelleren, ook wel leren van anderen die iets goed kunnen, daar gaat het in hoofdstuk 20 om. In het hoofdstuk worden de drie essenties van het modelleren (observeren, coderen en installeren) besproken. Verder is er aandacht voor de twee routes van het modelleren. Het intuïtief modelleren waarbij het gaat om het inleven in de persoon die gemodelleerd wordt en bij gecodeerd modelleren worden gedragingen eerst omgezet in NLP-termen voordat het gedrag overgenomen wordt. Tenslotte is er aandacht voor de procedure van het modelleren, die bestaat uit zes stappen. Dit zesstappen proces wordt beschreven aan de hand van een voorbeeld over de vaardigheid goed kunnen presenteren.
De rol van metaforen in communicatie is het centrale thema dat besproken wordt in hoofdstuk 21. Metaforen kunnen op twee manieren gebruikt worden. Allereerst kunnen ze de ruimte waarin mensen zoeken naar hulpbronnen vergroten. Verder kan het gebruikt worden om dissociatie te creëren van het probleem. Verder wordt er uitgelegd hoe metaforen gebruikt kunnen worden en met welke aspecten rekening gehouden moet worden als er metaforen gebruikt worden in onder andere coaching.
Hoofdstuk 22 en 23 gaan over placebo en nocebo effecten. De term placebo effect is vooral kenbaar uit de geneeskunde waar het gaat over het feit dat mensen genezen terwijl ze medicatie gebruiken zonder werkzame stoffen erin. Eigenlijk het zelfgenezend effect van de mens (denk aan ‘ieder mens heeft hulpbronnen in zich’). In dit hoofdstuk 22 worden een aantal suggesties gedaan die bij cliënten kunnen leiden tot een vergroting van het zoeken naar hulpbronnen of het probleemoplossend vermogen te stimuleren. Nocebo effecten zijn negatieve bijeffecten van een placebo. Nocebo betekent in dit boek alle onbedoelde, via suggestie ontstane, schadelijke effecten van een therapie. Metaforen kunnen bijvoorbeeld een andere reactie losmaken dan dat de eigenlijke bedoeling was. Er zijn een aantal patronen die schadelijke invloeden kunnen oproepen, zoals de schadelijke overtuigingen van de behandelaar, het oproepen van machteloosheid bij een cliënt of een slechte communicatie. Deze worden in dit hoofdstuk beschreven en er wordt ook aangegeven hoe deze nocebo effecten vermeden kunnen worden.
Hoofdstuk 24 gaat over diagnostiek. Iemand een diagnose geven kan werken als placebo, de onzekerheid van de cliënt verdwijnt, maar kan ook werken als een nocebo, het is toch niet te genezen. In dit hoofdstuk wordt er kritiek gegeven vanuit de NLP op de manier waarop in de psychodiagnostiek gehandeld wordt. Hoe het dan volgens Derks en Hollander wel moet wordt uitgelegd met behulp van een voorbeeld.
Hoofdstuk 25 heet interculturele pragmagie. Dit gaat over de verschillende manieren van oplossingen zoeken voor problemen. Voor de westerse cultuur is het normaal om naar de huisarts of psycholoog toe te stappen, terwijl andere culturen op bezoek gaan bij een medicijnman of medium. In het begin van dit hoofdstuk wordt vooral aandacht besteedt aan de ervaring die Jaap Hollander had in Spanje bij een soort medium. Ook wordt er aandacht besteedt aan de plek van spiritualiteit binnen NLP.
Hoofdstuk 26 bespreekt de discussies die er zijn over NLP. Zoals het gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing, het idee dat NLP bestaat uit kunstjes en het feit dat NLP manipulatief zou zijn. In dit hoofdstuk proberen Derks en Hollander deze discussies de mond te snoeren.
Het afsluitende hoofdstuk bevat een metaforisch verhaal. Daarna volgt Appendix A, die een overzicht bevat van alle overzichtsmodellen. Hiervan is er één besproken in hoofdstuk 4 (het Russische model). In deze appendix zijn het bouwsteenmodel, de future pace en het veranderingmodel terug te vinden. Appendix B biedt een alternatief op het TOTE-model, namelijk het SOAR-model. Dit model biedt onder andere ruimte voor informatie uit het verleden en de mogelijkheid tot het creëren van subdoelen. De TOTE is een onderdeel van het SOAR model. Het boek eindigt met een begrippenlijst, waar alle genoemde begrippen in het boek de revue nog een keer passeren en een literatuurlijst die verdere boeken en artikelen aangeeft.
Voor en nadelen
Het boek de essenties van NLP geeft een overzicht van een aantal NLP technieken. Het voordeel van het boek vind ik dat de belangrijkste technieken zoals rapport maken, modelleren, ankeren en het werken met submodaliteiten duidelijk en overzichtelijk besproken worden. Hoewel de hoeveelheid bladzijden voor sommige mensen zou kunnen afschrikken is het boek goed door te lezen. Het boek is niet een langdradige opsomming van allerlei feiten, maar is er afwisseling door de beschreven anekdotes en oefeningen. In het boek is er naast de standaardtechnieken ook ruimte voor uitbreidingen of alternatieven om een techniek uit te voeren. Zo zijn er in hoofdstuk 9 een aantal verschillende manieren beschreven waarop een hulpbron overgebracht kan worden, variërend van teruggaan in een tijdmachine tot de cliënt zichzelf laten inleven in een psychiater om zichzelf te genezen. Dit soort opties vind ik een belangrijk pluspunt, omdat dit weer wat aspecten toevoegt aan de NLP toolbox.
Doordat het boek een aantal kernpunten uit de NLP duidelijk beschrijft zou bij mensen die het boek gelezen hebben het idee kunnen hebben dat ze nu wel weten wat NLP inhoudt. Ze hebben de technieken gelezen en misschien ook wel getest op een vriend(in). Ook de titel de essenties van zou dit gevoel kunnen versterken. Een ander groot probleem van NLP blijft de wetenschappelijke onderbouwing. Hoewel het voor sommige technieken niet ecologisch verantwoordt is ze te testen blijft dit wel een kritiekpunt. Toch kan bij sommige oefeningen dit wel ondervangen worden. In hoofdstuk 17 wordt door Derks en Hollander gesteld dat door de Change Personal History techniek duidelijk is dat gebeurtenissen uit het verleden hun invloed uitoefenen op het heden en toekomst. Dit effect is bekend in de psychologie onder het primacy effect en daar is ook wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Door hier naar te refereren zou het tekort aan wetenschappelijke referenties opgelost kunnen worden. Hoewel de essenties van de NLP eigenlijk een onafhankelijk gepubliceerd boek is merk je in het boek wel dat er vanuit de opvattingen van de organisatie (het IEP) waar Derks & Hollander beide werkzaam zijn geschreven wordt. Zo is er in het boek aandacht voor het sociaal panorama waar ook veel aandacht voor is binnen het IEP en in het hoofdstuk over spiritualiteit is de invloed van Paul Liekens terug te vinden. Hoofdstuk 23 over Nocebo effecten vond ik op sommige momenten lastig te volgen door de langdradige uitwijdingen.
Concluderend vind ik de essenties van NLP een duidelijk overzichtsboek dat naast de standaardtechnieken ook variaties biedt.
Bruikbaarheid
Het boek is zowel te lezen door iemand met kennis van NLP als iemand zonder NLP kennis. Voor de NLP-er zal het boek tijdens het lezen veel herkenning oproepen. Het boek is goed te gebruiken als de theoretische achtergrond wel weer eens een opfrisbeurt kan gebruiken of voor wat meer achtergrond informatie bij bepaalde technieken. Voor de mensen die geen opleiding hebben gevolgd in de NLP kan het een duidelijk beeld geven van een aantal aspecten in het domein van NLP en de toepassing daarvan. Voor deze groep valt het boek te beschouwen als een soort introductie in. Voor de NLP-er is het boek een aanrader om in de kast te hebben als naslagwerk.
Hoe staat het boek aangeschreven
De meeste recensies over dit boek zijn overwegend positief. De positieve punten die het meest worden genoemd zijn de leesbaarheid van het boek, het hebben beschreven van de belangrijkste punten van NLP en het feit dat het boek toegankelijk is voor zowel geïnteresseerden in NLP als mensen met een achtergrond in NLP. In een aantal recensies worden kritiek punten genoemd. Deze gaan hoofdzakelijk over hoofdstuk 23, de nocebo effecten, dat dit hoofdstuk moeilijk te begrijpen is. Hier kan ik mij wel in vinden. Een ander kritiekpunt is dat bij de herdrukken van het boek het niet is aangepast aan de actualiteit. Zo staan de prijsvermeldingen nog in guldens. Zelf kan ik hier niet over oordelen, want ik heb een boek van de eerste druk.
Het boek wordt op veel NLP websites genoemd als naslagwerk en bij de opleiding van het IEP is het onderdeel van de te lezen literatuur. Dit is natuurlijk wel enigszins gekleurd door het feit dat zowel Derks als Hollander werken bij het instituut.
Conclusie
De essenties van NLP is een boek die een veelzijdige blik geeft op een aantal aspecten van het Neuro Linguïstisch Programmeren. Door de schrijfstijl van de auteurs is het boek toegankelijk voor zowel bekenden als onbekenden met NLP. Hoewel het boek een prima naslagwerk is voor mensen die een NLP opleiding hebben gedaan moeten mensen zonder NLP ervoor waken te denken dat ze nu precies weten wat NLP inhoudt. NLP is meer dan alleen een boek, het is doen maar zeker ook ervaren.